BashJazz
Merhaba sevgili dostlar. Bu blogda size jazz ile ilgili küçük küçük bilgiler vermek istiyorum.
(Başlangıç en aşağıdadır)
Alıntıdır: J. E. Berendt
1930'LAR - SWİNG (6)
6 09 2023
Cazın esi stilleri two beat jazz [iki vuruşlu caz] adı altında sınıflandırılır. Beat sözcüğü vuruş, ritmik ağırlık noktası anlamına gelir.Two beat jazz'ın ölçüsü iki vuruştan, iki ritmik ağırlık noktasından meydana gelir.
___________________________________
1930'LAR - SWİNG (5)
5 09 2023
Öte yandan swing 30'lu yılların caz stilinin adıdır. Bu stille caz -caz rock ve fusion'dan önce- en büyük ticari başarısını kazandı: Benny Goodman "sving kralı" ilan edildi.
Bir jazz parçasının "swing" yapmasıyla, o parçanın bir "swing" olması arasında önemli bir fark vardır. Gerçi her "swing" caz parçası, swing yapmak zorundadır; ancak swing yapan her caz parçası "swing" olmak zorunda değildir. Ritim konulu bölümde swing üzerine daha fazla şey söylenecek.
Swing Kralı Benny Goodman video
___________________________________
1930'LAR - SWİNG (4)
1 09 2023
Swing sözcüğü caz müziği açısından anahtar bir sözcüktür. İki ayrı anlamda kullanılır; bu da yanlış anlama olasılığı doğurmaktadır. Birincisi, ritmik bir öğeyi ifade eder. Caz bu öğeyle, klasik müziğin formdan gelen o gerilimi kazanır. Bu öğe cazın bütün stillerinde, evrelerinde ve çalış tarzlarında mevcuttur; öyleki swing olmazsa caz da olmaz denebilir.
1930'lar Swing video
___________________________________
1930'LAR - SWİNG (3)
30 08 2023
Bu açıklama genel olarak doğrudur, ama -cazda sık sık karşılaşıldığı üzere- kafa karıştıran istisnalar da vardır. Louis Armstrong -ve Chicago stilinin başka bazı müzisyenleri- daha two beat jazz döneminde four beat stiline aşinaydı. Öte yandan swing stilinin dorukta olduğu sırada Jimmie Lunceford aynı anda 2/4 ve 4/4'lük olan bir müzik yapıyordu büyük orkestrayla.
JimmieLuncefordOrkestrası video
___________________________________
1930'LAR - SWİNG (2)
29 08 2023
Bu tarzın Chicago stiliyle ve New Orleans müzisyenleriyle buluştuğu yerde -ki bu buluşma caz tarihinin Chicago'dan New York'a uzanan ikinci büyük göçüne denk düşer- swing doğdu. Swing two beat jazz'ın tersine four beat jazz [dört vuruşlu caz] olarak adlandırıldı, çünkü ölçüdeki dört vuruş eşit olarak vurgulanıyordu.
1930'lar Swing video
___________________________________
1930'LAR - SWİNG (1)
28 08 2023
Cazın eski stilleri two beat jazz [iki vuruşlu caz] adı altında sınıflandırılır. Beat sözcüğü vuruş, ritmik ağırlık noktası anlamına gelir. Two beat jazz'ın ölçüsü iki vuruştan, iki ritmik ağırlık noktasından meydana gelir. 20'li yılların sonunda caz müziğinin two beat stilleri başlangıçta sonuna gelip dayanmış gibi değerlendirildi. Harlem'de ve özellikle Kansas City'de daha 1928/29'da yeni bir çalış tarzı ortaya çıktı.
#TwoBeatJazz video
___________________________________
1920'ler Chicago (14)
27 08 2023
Çoğu amatöre göre caz müziğinin temel direği olan bir çalgı, yani saksafon önem kazanmaya başlar.
Chicago stili -piyano eksenli ragtime'dan sonra- caz müziğindeki ikinci "soğuk" stildir. Bix Beiderbecke bu stilin önde gelen temsilcisidir. Ona ayırdığımız bölümde Chicago cazı daha ayrıntılı olarak işlenecek.
#BixBeiderbecke video
Bölüm Sonu
___________________________________
1920'ler Chicago (13)
25 08 2023
Melodisinde New Orleans stilinin birbiriyle kesişen çizgilerinin çok yönlü örgüsü artık yoktur. Aynı anda farklı melodiler çalındığında, bunlar genellikle temiz bir şekilde birbirine koşut olarak akar. Chicago stilinde birey hakimdir. Solo, gitgide daha büyük önem kazanmaya başlar. Chicago stilinde yapılmış pek çok kayıt bir sololar geçidinden, ya da caz terminolojisiyle söylersek chorus'lardan başka bir şey değildir.
#ChicagoJazz video
___________________________________
1920'ler Chicago (12)
24 08 2023
Southside'daki caz hayatının etkisiyle Chicago stili olarak adlandırılan stil gelişti. Genç beyaz liseliler, Üniversite öğrencileri, amatörler, müzisyenler Chicago'daki New Orleans cazının büyük temsilcilerinden öylesine etkilendilerki, onu taklit etmeye çalıştılar. Taklit başarılı olmadı, ama bu arada yeni bir şey doğdu: Chicago stili.
1920's Chicago video
___________________________________
1920'ler Chicago (11)
23 08 2023
20'li yıllarda New Orleanslı büyük caz çalgıcılarının ve meşhur blues şarkıcılarının çevresinde Chicago'nun "Southside"ında-siyahların yaşadığı güney yakası- bir caz hayatı doğdu. Kendi içinde, on ya da yirmi yıl önce New Orleans'taki gibi canlı bir hayattı bu. Doğal olarak eski New Orleans döneminin o şen taşkınlığı eksikti; bunu yerine büyük kent Chicago'nun kargaşası ve artan ölçüde hissedilen ırk ayrımcılığı yansıyordu müzikte.
1920'ler Chicago siyah-beyaz ayrımcılığı video
____________________________________
1920'ler Chicago (10)
22 08 2023
Blues'u cazın bir öğesi olarak ayrı bir bölümde incelemeyi bilerek tercih ettik; çünkü yalnızca başlangıç döneminin belli bir caz stili değildir, tersine bütün caz formlarına damgasını vurmuş ve caz tarihine nüfuz etmiştir. Okuyucunun sonraki bölümlerde kolayca yön tayini yapabilmesi için, burada önce evrimin tamamını gözden geçirmek istiyoruz.
#1920's ChicagoJazz video
___________________________________
1920'ler Chicago (9)
21 08 2023
Günümüzün en modern ve en "serbest" çalan caz müzisyenleri bile kendilerini blues'a bağlı hissederler; gerçekten de, blues bilinci bugünkü cazda çoğu erken caz stilinden daha köklüdür.
20'li yıllar klasik blues dönemi olarak bilinir. Bessie Smith bu dönemin en büyük şarkıcısıydı. Onu ve blues'un armonisini, melodi ve formunu daha sonra ayrıca ele alacağız.
#BessieSmith video
___________________________________
1920'ler Chicago (8)
19 08 2023
İlk caz toplulukları New Orleans'ta çalmaya başladığında, caz diye nitelenen şeyle, blues arasında başlangıçta bir fark vardı. Ancak kısa süre sonra halk şarkısı türündeki country blues, caz müziğinin ana arterine karıştı. O zamandan beri blues ve caz öylesine iç içe geçtiki, Ernest Borneman, cazın Avrupa müziğine uyarlanmış blues ya da tersine blues'a uyarlanmış Avrupa müziği olduğunu yazabilmiştir.
#NewOrleansBlues video
___________________________________
1920'ler Chicago (7)
18 08 2023
Bir çok blues şarkıcısı, elinde bir banço veya gitarla ve pılı pırtısını doldurduğu çıkınıyla o köy senin bu köy benim, o tarla senin bu tarla benim dolaşır -bugün de bu geleneği sürdürenler vardır- ve basit blues-folk şarkılarını uzatarak, "temiz" tonlama yapmadan söylerdi. Bu şarkılar country veya "arkaik" blues olarak adlandırılır.
Arkaik Blues video
___________________________________
1920'ler Chicago (6)
17 08 2023
Blues da parlak dönemini 20'li yıllarda Chicago'da yaşadı. Tabi ki blues şarkıları daha caz doğmadan önce, en azından geçen yüzyılın ortasından beri vardı. Daha o zamanlar Güney eyaletlerinin kırsal kesimlerinde blues söylenirdi: Genellikle daha serbest ritmler çalınır, belli bir vuruşa bağlı kalınmaz ve sonraları çok tutulan on iki ölçülü standart blues kalıbı kullanılmazdı.
1920'ler Chicago video
___________________________________
1920'ler Chicago (5)
15 08 2023
King Oliver Chicago'daki en önemli New Orleans grubunu yönetiyordu. Louis Armstrong Hot Five ve Hot Seven'ı Jelly Roll Morton Red Hot Peppers'ı Jhonney Dods New Orleans Wandereres'ı vb. burada oluşturdu.Bugün New Orleans diye adlandırılan stil, bu yüzyılın ilk yirmi yılında New Orleans'ta çalınan ve plağa kaydedilmemiş olan arkaik caz değil, New Orleanslı müzisyenlerin 20'li yıllarda Chicago'da yaptığı cazdır.
# KingOliverLouisArmstrong video
___________________________________
1920'ler Chicago (4)
14 08 2023
New Orleanslı müzisyenlerin Chicago'ya büyük göçü başladı ve açıktır ki, bu göç kendi içinde siyahların Güney'den Kuzey'e göç etmesinin sadece bir parçasıydı. Cazın ilk stili gerçi New Orleans stili adını taşıyordu; ancak gerçek altın devrini işte bu göç nedeniyle 20'li yılların Chicago'sunda yaşadı. New Orleans cazının meşhur plakları, doğduğu kentte değil burada, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra giderek popüler hale gelen gramafon için kaydedildi.
Gramafon müzik
___________________________________
1920'ler Chicago (3)
13 08 2023
Bu kararname sadece storyville'in hatunlarını değil, sayısız müzisyeni, özellikle de neredeyse sadece Storyvillie'de çalışan piyanistleri, -o zamanki adlandırılışıyla- "profesörler"i ekmeğinden etti. Ancak Storyville'den geçinmeyen yüzlerce başka müzisyen de uzun süredir maddi sıkıntı içindeydi. Bir çoğu kenti terk etti. Michigan gölü kıyısındaki Windy City -rüzgârlı kent-, daha önce de birçok New Orleanslı müzisyeni cezbetmişti.
Michigan Windy City
___________________________________
1920'ler Chicago (2)
12 08 2023
20'li yıllarda caz konusundaki en önemli üç şey: New Orleans müziğinin Chicago'da süren parlak dönemi, klasik blues ve Chicago stilidir. New Orleans cazının Chicago'da gelişmesi genel olarak ABD'nin Birinci Dünya Savaşı'na girişiyle ilişkilendirilir. Bu ilişkilendirme biraz şüpheli gözüküyor; yine de -başka etkenlerin yanı sıra- belirli bir rol oynamış olabilir. New Orleans o zamanlar savaş limanıydı. New Orleans'ın deniz kuvvetleri komutanı, Storyville'in hareketli eğlence hayatını "birliklerinin disiplini açısından sakıncalı" bulmuş, Storyville bu nedenle kararnameyle resmen kapatılmışltı.
1920'ler Storyville video
___________________________________
1920'ler Chicago (1)
11 08 2023
Caz tarihini, ele alırken kolaylık sağlaması amacıyla on yıllık bölümlere ayırdık. Ragtime ve New Orleans stili yüzyılımızın başlarında ve revaçtaydı, ancak her iki caz türü sonraki yıllarda da çalınmaya devam etti. Öte yandan sorun bir stilin varlığını ne kadar sürdürdüğü değildir. Önemli olan ne zaman doğduğu ve en parlak günlerini ne zaman yaşadığı, müzikal etkisinin ne zaman doruğa ulaştığıdır. Bu açıdan bakıldığında, gerçekten de yaklaşık her on yılda bir -hem de genellikle her on yılın başında- yeni bir stil ortaya çımıştır.
___________________________________
1910'lar Dixieland (11)
10 08 2023
Burada eğer Amerika'da ırkların konumlanışından hareketle beyaz öğesi, ya da tersine, özellikle entelektüel çevreler ve hayran kitlesi içinde sık rastlanan ırk önyargıları nedeniyle siyah öğesi aşırı vurgulanırsa; caz, varoluşunun temelini yitirir.
Cazın doğmasında ve gelişmesinde ırklar arası iletişim çok önemli rol oynamıştır. Bu iletişim "gerçek beraberlik"'i simgeler. Cazın müzikal, ulusal ve uluslar arası, sosyal ve sosyolojik, siyasal, anlatımsal ve estetik, etik ve etnolojik özünü karakterize eden işte budur.
Bölüm Sonu
___________________________________
1910'lar Dixieland (10)
9 08 2023
Siyah müzik konusunda eğitim görmek üzere bizzat Afrika'ya giden büyük davulcu Art Blakey ise, sonradan şöyle söylemişti; "Afrika kökenli olanla bizim kültürümüzü birbirine karıştıramazsın."(Bu soruna sık sık döneceğiz.)
Caz "siyah" ve "beyaz"ın birbiriyle karşılaşması sonucunda doğdu. Bu nedenle de karşılaşmanın en yoğun olarak yaşandığı yerde, ABD'nin güneyinde ortaya çıktı. Bugüne dek sadece bu karşılaşma çevresinde mümkün olduğu varsayıldı.
___________________________________
1910'lar Dixieland (9)
8 08 2023
Bu sorun konusunda sık sık Barry Ulanov'dan şu alıntıya başvurulur: "Orta Avrupa Çingenelerinin keman tıngırtısında Afrika tamtam'larının hepsinden daha çok caz vardır." Leonhard Feather ise, erken dönem cazın melodik ve armonik yapısının, geçen yüzyıl ortasındaki sevilen Amerikan melodileriyle -örneğin Arkansas Traveler veya Turkey in the Straw-, bilinen herhangi bir Afrika müziğine kıyasla daha fazla benzerlik taşıdığına dikkat çeker.
#ArkansasTraveler video
Turkey in the Straw video
___________________________________
1910'lar Dixieland (8)
7 08 2023
Tabi bu malzemeyi , müziğimizin az ya da çok ilk biçimi olan Afrika müziğine ait olarak ele almak gerekir; paha biçilmez değeri de zaten bu noktada yatar. Cazın özü ile karıştırmak yanlıştır, çünkü caz Afrika'ya ait değildir; doğduğunda orada hiç bilinmiyordu ve dünyanın pek çok bölgesine kıyasla halâ daha az bilinmektedir.
Prof. Marshall W. Stears
___________________________________
1910'lar Dixieland (7)
6 08 2023
Daha sonra ise müziğe de Dixieland Jazz denmeye başlanır. Başka bir açıklamaya göre ise, Dixieland sözcüğü meslektaşı Mason ile birlikte arazi ölçümü yapan Dixon'dan gelir. Dixon ve Mason eskiden Güney eyaletlerini Kuzey'dekilerden ayıran Mason-Dixon çizgisini belirlemişlerdi.
Ragtime, New Orleans ve Dixieland cazı ile caz müziğinin tarihi başlar. Öncesi -caz araştırmacısı Prof. Marshall W. Stears'ın söylediği gibi- "cazın prehistoryası"na aittir. Almanya'da Prof Alfons M. Dauer bu prehistoryanın keşfine yardımcı olabilecek birçok malzeme sundu.
____________________________________
1910'lar Dixieland (6)
5 08 2023
Dixieland sözcüğünün nereden çıktığı konusunda çeşitli spekülasyonlar ve efsaneler mevcuttur. Bir söylentiye göre sözcük Louisiana'nın on dolarlık banknotlarından çıkar. Banknotta İngilizce ten rakamının yanında Fransızcası dix (10) yazılıdır. Bu durum Kuzeyli Yankee'leri o kadar etkiler ki, ülkeyi bu banknottan yola çıkarak Dixieland olarak adlandırılırlar.
1910'ların Cenaze Müziği Demosu video
___________________________________
1910'lar Dixieland (5)
4 08 2023
Erken dönem cazındaki beyaz çalış tarzını, asıl New Orleans cazından ayırt etmek için, Dixieland cazı olarak adlandırmak alışkanlık haline gelmiştir. Ama sınırlar geçişlidir... Özellikle siyah müzisyenlerin beyaz gruplarda veya beyazların siyahlarda çaldığı daha sonraki yıllarda, bir grubun Dixieland mi, yoksa New Orleans cazı mı yaptığını saptamak mümkün olmaktan çıkmıştır.
#NewOrleansJazz Video
___________________________________
1910'lar Dixieland (4)
3 08 2023
1917 yılında Original Dixieland Jazz Band, New York'un Columbus semtindeki Reisenweber's Restaurant'ta çalarak, müthiş bir başarı kazandı. Böylece jazz [caz] sözcüğü -başlangıçta çoğunlukla jass yazılırdı- daha geniş bir kitleye ulaştı. Tom Brown -başka bir beyaz orkestranın şefi- bu sözcüğü ilk kez kendisinin, 1915'te Chicago'da çalarken dinleyici önünde kullandığını iddia eder. Oysa sözcük daha 1913'te bir San Francisco gazetesinde müzikal bağlamda kullanılmıştı. Daha eskiden jass (daha öncesinde ise jasm ve gism olarak) sporda ve oyunda hız ve enrjiyi ifade eden argo bir sözcüktü; ayrıca yine argoda cinsel bağlamda tohum yerine kullanılırdı.
Tiger Rag - The Original Dixieland Jazz Band
______________________________
1910'lar Dixieland (3)
2 08 2023
Cazın ilk başarılı beyaz orkestraları Papa Jack Laine'le başlar ve kuşkusuz caza ilk başarılarını kazandıranlar beyaz orkestralardır: Özellikle Original Dixilend Jazz Band ve New Orleans Rhythm Kings. Neredeyse hiç soloya yer vermiyen ODJB - adının kısaltılmış şekli-, insanı saran kolektif doğaçlamalarıyla cazın ilk döneminin bir çok başarılı parçasına ün kazandırdı: Örneğin 1917'de kaydedilen Original Dixieland One Step ve Tiger Rag veya 1919'daki At the Jazz Band Ball. New Orleans Rhythm Kings ise iki mükemmel soloisti tromboncu George Brunies ve klarnetçi Leon Rappolo ile solist doğaçlamasına geniş bir yer verdi. İlk plapını 1922'de dolduran topluluk 20'li yılların yıldız orkstralarından biriydi.
________________________________________
1910'lar Dixieland (2)
1 08 2023
New Orleans 'ta beyazların özgün çalış tarzı oldukça erken oluştu; anlatım açısından daha zayıf, buna karşın teknik açısından daha yetkin bir tarzdır bu. Melodiler daha yumuşak, armoniler daha "temiz"dir; alışıldık tınılar hakimdir. Akıcı tonlar, dışavurumcu vibrato, portamento ve glissando geri plana düşer. Bu tekniklerin kullanıldığı durumda ise, "biz istersek böyle de çalarız"ın bilinçli olarak vurgulandığı delişmen bir muzipliğin yakalandığı hissedilir. Oysa siyah toplulukların müziğinde, ister neşeli, isterse de blues tarzı parçalarda olsun, "biz böyle olmak zorundayız" vardır.
_______________________________
1910'ler Dixieland (1)
31 07 2023
New Orleans'ta caz yapmak yalnızca siyahların bir ayrıcalığı değildi. Başından beri beyaz gruplar da vardı. "Papa" Jack Laine'in kurduğu gruplar 1891'den beri New Orleans'ta çalardı. Jack Laine "beyaz cazın babası" olarak bilinir. Gruplar New Orleans'ta arabalarla -bunlara band waggons- adı verilirdi- ya da yürüyerek caddelerden geçerdi. Bu esnada eğer iki grup karşılaşırsa, contest ya da battle, yani yarış yapılırdı. Genellikle siyah ve beyaz gruplar birbirlerine karşı çalardı ve eğer Papa Laine beyaz grubun başındaysa, siyah grup genellikle yarıştan dışarıya "üflenir"di.
_____________________________________________________
1900'ler New Orleans (17)
30 07 2023
New Orleans'ın bu eski grupları yüzyıl dönümündeki marş ve sirk orkestralarına benzer. Hem enstrümantal açıdan, hem de toplumsal işlevleri gereği bu orkestralarla doğrudan bağları vardır.
ilk kez New Orleans stilinde hot çalış görülür. Bu icra tarzı son derıcakoluşuyla karakterize edilir. Sound, cümleleme, vibrato, atacca özgünleşir. Müzisyen enstrümanı "çalmaktan" çok, onunla "konuşarak" duygularını yansıtır.
Bölüm Sonu
NewOrleans Eski Sirk video
Bölüm Sonu
_______________________________
1900'ler New Orleans (16)
29 07 2023
Başlangıçta New Orleans ritmi Avrupa'nın marş ritmine halâ çok yakındır. Caz ritmine özgü o "dalgalanma" burada henüz yoktur. Dalgalanmayı, 1 ve 3 güçlü vuruşlar olarak kalırken, 2 ve 4'ün vurgulanması yaratır. Oysa New Orleans'ın doğuş döneminde vurgu -marş müziğinde olduğu gibi- halâ 1 ve 3 üzerindedir.
#KingOliver'sCreoleJazzBand Video
___________________________________
1900'ler New Orleans (15)
28 07 2023
New Orleans'ta çeşitli etnik grupların ve müzik topluluklarının buluşmasıyla Storyville eğlencelerinin kaygan sosyal zemini üzerinde neredeyse otomatik olarak gerçekleşen bir buluşma New Orleans stili doğdu. Stil çoğunlukla bir kornet (veya trompet), bir trombon ve bir klarnetten üflenen üç melodik çizgiyle karakterize edilir. Tabi önderlik doğal olarak kornetin parlak tınısına aittir; trombon ağır, güçlü sesiyle kornetten belirli olarak ayrılır. Klarnet ise bu iki çalgıyı çok yönlü bir örgü içinde sarmalar. Bu üç melodi çalgısının karşısında ritim çalgıları yer alır: Kontrbas veya tuba, davul, banço veya gitar, bazen de piyano.
#MardiGras2023 Video
___________________________________
1900'ler New Orleans (14)
27 07 2023
New Orleans için Kreol-Fransız etkisini abartmak yanlış olmaz. O zamanlar kente büyüleyici atmosferini veren birçok şey -ki kentin caz hayatını onlarsız düşünmek çok zor olurdu-, Fransa'dan gelmiştir; örneğin New Orleans'ı kasıp kavuran yaşama tutkusunun simgesi meşhur karnaval Mardi Gras. Aynı şekilde funerals da -caz müzisyenlerinin mezarlığa kadar hüzünlü bir müzikle eşlik ettikten sonra, neşeli bir havayla geri döndükleri cenaze törenleri bir Fransız geleneğidir. Bu tür törenler Güney Fransa'nın kırsal kesimlerinde bugün halâ yapılmaktadır.
________________________________________
1900'ler New Orleans (13)
26 07 2023
Fransa'da önemli bir geleneği olan klarinet, Kreol grubun temel çalgısı oldu. Böylece eski Fransız ahşap nefesli geleneği, 30'lu yılların başarılı swing klarinetçililerinin çalış tarzında bile canlı kaldı. Eric Dolphy 50'li yılların sonunda bu gelenekten tamamen uzaklaşan ilk müzisyen oldu.
#EricDolphy Video
______________________________
1900'ler New Orleans (12)
25 07 2023
İşte bu yüzden New Orleans müzisyenleri arasında birbirinden çok farklı iki grup vardır ve bu farklılık müziklerine yansır: Kreol gruplar daha yetkin ve eğitimlidir (nota bilgileri iyidir); Amerikan olanlar ise daha canlı ve içten geldiği gibi çalarlar (müzikleri kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılmıştır). Ancak kısa bir süre sonra -böyle durumlarda çok sık rastlandığı gibi-, gerçekten usta müzisyenler her iki geleneğin unsurlarını birleştirdiler. Bunu en mükemmel şekilde başaran ise piyanist, besteci ve orkestra şefi Jelly Roll Morton oldu.
#JellyRollMorton Video
_________________________
1900'ler New Orleans (11)
24 07 2023
Buna karşın "American" siyahlar daha "Afrikalı"dır. Efendileri Anglosakson kökenliydi. Yani burada, Avrupalılar ve siyahlar arasında, Fransız-İspanyol sömürge bölgelerindeki olağan toplumsal ilişkiler söz konusu değildi. Amerikan siyahlar New Orleans'ın yoksul, mülksüz siyah proletaryasıydı; Kreol siyahlar Amerikan siyahlara kendilerine özgü sınıfsal ve toplumsal bilinçle bakardı. Gitarist Jonny St. Cyr, Kreollerin o zamanlar "siyahlara beyaz insanların tamamından daha önyargılı yaklaştığını" anlatır.
#Johnny St.Cyr Video
____________________
1900'ler New Orleans (10)
23 07 2023
Bu Kreol siyahlar Fransız kültürünü içselleştirmişti. Bir çoğu hali vakti yerinde birer tüccardı. Dilleri İngilizce değil, "Kreolce"ydi; yani bozulmuş bir Fransızca. Fransızca adlar kullanıyorlardı: Alphonse Picou, Sidney Bechet, Barney Bigard, Albert Nicholas, Buudy Petit, Freddie Keppard, Papa ve Louis deLisle Nelson, Kid Ory ... vb. Kreol gruba dahil olmak bir şerefti. Jelly Roll Morton "Amercan" değil, "Kreol" bir syah olduğunu ve asıl adının Ferdinand Joseph La Menthe olduğunu bıkıp usanmadan söyler dururdu.
Original Jelly Roll Blues Video
________________________________________
1900'ler New Orleans (9)
22 07 2023
New Orleans'ta yaşayan iki siyah halk grubu "Kreol" ve "Amerikalı" siyahlardı. "Kreol" siyahların aslında -coğrafik olarak- diğerleriyle aynı ölçüde, hatta biraz daha fazla "Amerikan" olduğundan kuşku yok; çünkü Louisiana'nın Kreolleri eski Fransız sömürgecilik döneminin karma kültüründen geliyordu. Diğer siyahlar gibi, Kuzey'in Güney eyaletlere karşı verdiği savaş sonucunda özgürleşmiş kölelerin evlatları değillerdi. Ataları çok önceden özgürleşmişti. Birçoğu, zengin Fransız üreticiler ve büyük tüccarlar tarafından sadakatli hizmet nedeniyle serbest bırakılmıştı.
Kreol'ler..
American Siyahlar
_______________________________________
1900'ler New Orleans (8)
21 07 2023
Üçüncüsü, siyahlar kentte her zaman Avrupa sanatının ve hafif müziğin hâkim olduğu canlı bir müzikal ortam içindeydi.
Ve dördüncüsü, storyville'deki -kentin her kategoriden ve sınıftan sayısız "ticarethane"yi barındıran eğlence semti- bütün bu çeşitli unsurlar, önyargıdan görece uzak ve hiyerarşik ayrımlar gütmeden birbiriyle bütünleştirildi.
#Storyville New Orleans Video
______________________________________________
1900'ler New Orleans (7)
20 07 2023
Birincisi, delta kentindeki Fransız - İspanyol kent kültürü, Viktoryanizm ve Püritenliğin damgasını vurduğu diğer Amerikan kentlerinin tersine, kültürel alışverişe elverişiliydi.
İkincisi, New Orleans'ta -ileride değineceğimiz gibi- yaşayan bibirinden çok farklı iki siyah halk grubunun varlığının yarattığı gerginlikler ve canlılık etkili oluyordu.
#NewOrleans 1900'ler Video
_____________________________________________________
1900'ler New Orleans (6)
19 07 2023
Blues bestecisi William Christopher Handy, 1905'te Memphis'te aynı yıllarda New Orleans'ta çalınandan farksız bir müzik yapıldığını anlatır. "New Orleans'ta da aynı müziğin yapıldığını biz 1917'de öğrendik" der. Handy şöyle devam eder: "Sevilen her sirk grubu bu tarz çalardı." Mississippi'nin dört bir yanı yeni tınılarla dolmuştu. "Caz için hem nehir, hem de kent aynı ölçüde önemliydi."
New Orleans'ın buna rağmen özel bir önem kazanmasının -30'lu yıllara dek bütün önemli caz müzisyenlerinin neredeyse yüzde 60'ı bu kentten çıktı- muhtemelen dört ayrı nedeni var:
#WilliamChristopherHandy Video
_____________________________________________________
1900'ler New Orleans (5)
17 07 2023
O zamanın New Orleans'ının atmosferinde, dünyanın her yanından gezginleri kendine çeken garip bir egzotik romantizm gelişti. Mississippi Delta'sındaki kentin tek başına cazın doğduğu kent olduğu görüşü, kuşkusuz bir söylencedir. Ancak New Orleans cazın billurlaştığı nokta oldu. Kırsal kesimdeki siyahların müziği, çalışırken söyledikleri worksongs, açık havadaki ayinlerde yankılanan spirituals, eski "ilkel" blues şarkıları... bütün bunlar cazın doğuş formunda buluştu.
NewOrleans'taki İşçilerin Müzikleri
____________________________________________________
1900'ler New Orleans (4)
16 07 2023
Eskinin New Orleans'ında müziğe duyulan sevgi müthiş olmalı. Bu yüzyılın ilk on yılında yaklaşık otuz orkestranın var olduğunu biliyoruz. Bunun ne demek olduğunu iyi anlamak gerek: Mississippi Deltası'ındaki kentin nüfusu o zamanlar yalnızca iki yüz bin civarındaydı. Böyle bir kentte canlı müzik çalan, kendini sürekli geliştiren ve kendiliğinden doğaçlama yapan otuz orkestra vardı!
_____________________________________________________
1900'ler New Orleans (3)
15 07 2023 (2)
Bütün bu tınılara siyahların şarkı tarzındaki haykırışları -Shouts-, dansları ve ritimleri karışırdı. 1980'lerin ortalarına kadar siyahlar New Orleans'taki Congo Meydanı'nda voodoo törenlerini yaşatmak için düzenli olarak toplanır, böylece eski Afrika geleneklerine yaslanan bir ayin tarzını sürdürürlerdi. Yeni Tanrı İsa için söyledikleri şarkılar, bir zamanlar vatanları Afrika'da iyi ve kötü ruhlar için söylediklerinden farklı değildi.
Congo Meydanı
__________________________________________
1900'ler - New Orleans (2)
15 07 2023 (1)
Ülkenin gönüllü ve zorunlu göçmenleri en çok kendi müziklerini, geldikleri memleketlerin tınılarını canlı tutmayı seviyorlardı. İngiliz halk şarkıları söyleniyor, İspanyol dansları sergileniyor, Fransız halk ve bale müziği çalınıyordu. Askeri bandoların marş müziği eşliğinde yürünüyordu; o zamanlar bütün dünyadaki bandolarda Prusya tarzı örnek alınırdı. Kiliselerden Püritenlerin ve Katoliklerin, Baptistlerin ve Metodistlerin ilâhileri ve koralleri yükselirdi.
1900'ler, New Orleans
Fransız Opera Binası
Otel Vinache
______________________________________________________
1900'ler - New Orleans (1)
14 07 2023 (1)
New Orleans yüzyıl dönümünde halkların ve ırkların fokur fokur kaynadığı bir cadı kazanıydı. Kent ve Louisiana Eyaleti, ABD tarafından satın alınmadan önce İspanyol ve Fransız hâkimiyeti altındaydı. Fransızlar ve İspanyollar, sonra İngilizler ve İtalyanlar, hatta Almanlar ve Slavların yanı sıra, bölgede Afrika'dan getirilen sayısız zenci kölenin torunları yaşıyordu. Siyahlar arasındaki ulusal ve kültürel farklılıklar da , örneğin İngiltere ve İspanya'dan gelen beyazlar arasında var olanlardan daha az değildi.
#NewOrleansJazz Video
____________________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (10)
14 07 2023 (1)
Jelly Roll , ragtime geleneğini 20'li yılların çalkantılar içindeki Chicago'sundan Kaliforniya'ya kadar taşıdı. Diğer piyanistler -James P. Johnson, Willie "The Lion" Smith ve ilk döneminde Fats Waller-ragtime'ı canlı tuttu veya en azından 20'li yılların New York geleneğinde yaşattı. O zamanlar -boggie woogie müzisyenlerini saymazsak- bir biçimde ragtime'dan etkilenmeyen tek bir caz piyanisti yoktu.
#JamesP.Johnson Video
#FatsWaller Video
Bölüm Sonu
_______________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (9)
13 07 2023 (2)
Ragtime'ın belli bir besteye dayanan yorumundan koparak, melodik malzemeyi daha özgür ve caz tarzında kullanan ilk müzisyenlerden biri New Orleans'tan Jelly Roll Morton'dı. Morton New Orleans geleneğini başlatan en önemli müzisyenlerden biridir. "Cazı 1902'de keşfettim" diye iddia eder ve kartvizitine "Ragtime'ın Yaratıcısı" diye yazdırır. Her ikisi de tarihsel gerçeklere uygun değil; yine de Jelly Roll Morton doğaçlama yapan ilk tanınmış caz piyanisti olarak önemlidir: Çoğunlukla ragtime mirasının koruduğu kendine ait temalar üzerinden doğaçlama yapardı. Çalan müzisyenin kişiliğinin bestecinin sunduğu malzemeden daha önemli olduğu ilk kez Jelly Roll Morton'la açıkça hissedilmiştir.
#JellyRollMorton Tiger Rag
_____________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (8)
13 07 2023 / 1
Joplin'de -ve aynı zamanda ragtime'da- eski Avrupa müzik geleneğinden pek çok şey siyahların ritim duygusuyla birleşti. Şu saptama başka caz formlarından çok ragtime için doğrudur: Ragtime "siyahlar tarafından çalınan beyaz müzik" tir. Joplin'in Avrupa müzik geleneğinin biçimsel yapısından değil, bir senfoni ve opera -ya da "senfoni" ve "opera" dan ne anlıyorsa- bestelemiş olmasından da anlaşılmaktadır.
#ScottJoplin Video
_____________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (7)
12 07 2023 / 1
Yüzyıl dönümündeki büyük ragtime piyanistleri arasında bir kaç beyaz da vardı. Uzmanların bile beyaz ve siyah ragtime piyanistlerinin çalış tarzı arasında bir ayrım saptayamamaları dikkat çekicidir. Ragtime, Orrin Keepnews'ın bir zamanlar söylediği gibi, "cazın cool türleri" arasında yer alır.
Scott Joplin gerçek melodik buluşların ustasıydı. İnanılmaz derecede üretkendi. Otuzun üzerinde rag'i vardır; bunlardan Maple Leaf Rag ve The Entertainer (bu parça 1973'te, Joplin'in ölümünden neredeyse altmış yıl sonra The Sting [Belalılar] adlı filmle müthiş bir başarı kazandı) adlı melodileri bugün halâ yaşamaktadır.
#ScottJoplin Maple Leaf Rag Video
Scott Joplin (1868–1917) | Missouri Encyclopedia
Doğduğu,yaşadığı ev. Şimdi müze._____________________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (6)
11 07 2023
Scott Joplin dışında birçok başka ragtime piyanisti vardı: St.Louisli bar sahibi Tom Turpin (melodik açıdan çok orjinaldi); Kansas Cityli tiyatro organizatörü James Scott (ritmik açıdan en yoğun olanıydı); tekstil tüccarı Joseph Lamb (sıkı örülmüş rag motifleriyle meşhurdur); Louis Chauvin, May Aufderhcide ve özellikle de Eubie Blake. Blake 90 yaşındayken 1973'teki büyük Newport/New York Festivali'nde göz kamaştırıcı bir dönüş yapmış ve 70'lerin sonunda bir Broadway tiyatrosunda kendi show'unu sergilemiştir. Eubie Blake ragtime'ın ne olduğunu bilmeyen binlerce gence onu yeniden öğretti. 1983'te yüzüncü yaş gününü kutladıktan birkaç gün sonra hayattan ayrıldı.
#Eubie Black Video
#Tom Turpin Video
_________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (5)
10 07 2023 / 2
Ragtime Amerikan kıtasını boylu boyunca kateden uzun demiryollarını inşa eden işçilerin çadırlarında özellikle çok sevildi. Her yerde çalındı -Sedalia'da ve Kansas City'de, St.Louis ve Joplin'in doğduğu yer olan Texas'ta-. Ragtime bestecileri rag'lerini mekanik piyanoların silindirlerine kaydettiler ve bu silindirlerden piyasaya binlerce sürüldü.
Anlatılanlar plak döneminden çok önceydi ve bu yüzden uzun süre pek bilinmeden kaldı. Ancak 50'li yıllarda çoğunlukla raslantı eseri bir dizi silindir -bazen antikacı dükkânlarında- bulundu ve plağa kaydedildi.
#Scott Joplin Video
_________________________________________________________________________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (4)
10 07 2023
Piyano açısından da ragtime'daki birçok şey 19. yüzyılın piano müziğiyle örtüşmektedir. İçinde o zamanlar önemli olan her şey -Chopin'den özellikle Liszt'ten, marş ve polkaya kadar- vardır; ancak bütün bunlar ritmik bir yorum ve siyahların dinamik icra tarzıyla yoğrulmuştur. Ragtime'ın o zamanlar ne gibi bir etkisi olduğu isminden anlaşılmaktadır: Ragged time parçalara ayrılmış zaman anlamına gelir. Avrupa müziğinin tersine ragtime'da ritim melodiye baskındır.
#ScotJooplin Video
______________________________________________________________________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (3)
9 07 2023 / 2
Dünyanın hafızasında sadece klasik ragtime, yani piyano ragtime'ı kaldı.Bunu da hak ediyor; çünkü klasik ragtime'da, sadece sanatsal açıdan en değerli yönler billurlaşmakla kalmadı, cazı en çok etkileyen özellikler de ortaya çıktı (ragtime şarkıları ise halk şarkısı geleneği içinde önemli hale geldi).
Klasik ragtime geçen yüzyılın piyano müziği tarzında bestelenmiş gibidir. Bazen klasik menüetlerin trio formunda yazılmışa benzerken, bazen de art arda gelen birkaç form biriminden oluşur: Johann Strauss'un valsleri gibi. Ragtime formlarının Afrika kökenli olduğunu unutmamak gerekir: Ragtime Afro-Amerikan müziğin evrimindeki karmaşıklığı gösterir. Farklı formların bir arada kullanılması Afrika müziğinde Avrupa'ya göre daha önemli bir rol oynar. Siyah ragtime müzisyenleri Avrupa müziğinden farklı formları bir arada kullanma geleneğini "ödünç" alırken, aslında ödünç aldıkları kaynak yine kendilerinden başkası değildi.
#AfroAmerikanRagtime Video
___________________________________________________________________________________
#1890'Lar-RAGTIME (2)
9 07 2023
Bugün ragtime denince anlaşılan şey-Scott Joplin'in ve diğerlerinin piyano rag'leri- , gerçekte içinde bir dizi ragtime formunun yer aldğı uzun bir evrimin son dönem doruk noktasıdır. Bu formlar arasında ragtime şarkılarını, Texas'ın banço rag'lerini (müzikbilimciler banço rag'lerinin piyano ragtime'ına temel teşkil ettiğini kabul eder), nefesli ve yaylı topluluklar için yazılmış ragtime'ları sayabiliriz. Bir de ragtime valsleri vardı Bunlar Joplin'den çok daha popüler besteciler tarafından yazıldı.; ne varki bugün adlarını yalnızca uzmanlar hatırlıyor.
#RandyNewman Video
____________________________________________________________________
8 07 2023
New Orleans stili caz müziğindeki ilk stil olarak nitelendirildi. Oysa o doğmadan önce ragtime vardı. Ragtime'ın başkenti New Orleans değil, Scott Joplin'in mesken tuttuğu Missouri eyaletindeki Sedalia idi. Joplin -1868'de Texas'ta doğdu- önde gelen ragtime bestecisi ve piyanistidir... Rag konusundaki en temel şeyleri hemen söyleyelim: Rag ağırlıkla besteye dayanır ve -öncelikle- piyanoyla icra edilir. Bestelendiği için cazın temel bir özelliğinden, yani doğaçlamadan yoksundur. Ama bir temposu vardır, en azından tutturmaya çalıştığı kırık dökük bir temposu; ve bu nedenle caza dahil sayılması olağan hale gelmiştir. Zaten müzisyenler rag'leri sadece yorumlamakla kalmayıp, caz doğaçlamaları için tema olarak kullanmaya da oldukça erken başlamıştır.
#ScottJoplin Video
________________________________________________________________________________________________________
7 07 2023
Caz New Orleans' ta doğdu. Bu neredeyse herkesçe bilinen bir doğrudur - herkesçe bilinen doğruların doğrusu ve eğrisi ile birlikte. Doğru olan New Orleans'ın cazın doğuşundaki en önemli kent olduğudur. Yanlış olan ise, cazın tek başına bu kentte doğduğunu düşünmektir. Bir kıtanın, bir yüzyılın, bir uygarlığın müziği olarak caz o zamanlar, patenti tek bir kente ait olamayacak denli yüzer gezer bir şeydi. New Orleans'tan bağımsız olarak Memphis'te ve Kansas City'de , Dallas, St. Louis ve Kuzey Amerika'nın güneyindeki diğer şehirlerde benzer tarzlar çıktı. Ve zaten bir stili karakterize eden şey, farklı yerlerdeki farklı insanların, birbirinden bağımsız olarak aynı ya da benzer sanatsal sonuçlara varmasıdır.
#RegTime Video
_________________________________________________________________________________________________________
#CazStilleri (devam)
6 07 2023 / 2
Birçok caz müzisyeni önceki caz stillerini yeniden yaşatmayı şüpheyle karşılamıştır.
Tarihselciliğin cazın doğasıyla çeliştiğini bilirler. Caz müziğini ayakta tutan şey canlılığı, yaşıyor olmasıdır. Yaşayan değişir. CountBasie'nin müziği 50'li yıllarda dünya çapında başarı kazandığında, LesterYoung'dan -eski Basic Orkestrası'nın en önemli solisti- orkestranın eski müzisyenleriyle birlikte çalması ve 30'lu yılların stilini bir albümü için yinelemesi istendi. "Yapamam" dedi Lester, "Artık böyle çalmıyorum. Başka türlü çalıyorum; başka türlü yaşıyorum. Şimdi, zaman başka; o ise o zamandı. Biz değişiyoruz, hareket ediyoruz." Bu söylenenlerin -mantıken- tarihsel caz stillerinin bu gün yeniden kurulması için de geçerli olduğu kolaylıkla anlaşılabilir.
Alıntı: J. E. Berendt
#LesterYoung Video
#CountBasie Video
____________________________________________________________________________________________________________
# CazStilleri (devam)
6 07 2023
Hard bop tümüyle bir protestodur; ne var ki, funk ve soul müzik modası eliyle derhal ehlileştirilmiştir. Ancak serbest cazda protesto, siyah insan hakları hareketinin ve öğrenci ayaklanmalarının belirlediği bir dönemin, uzlaşmaz ve genellikle öfke dolu sertliğini yeniden kazanır. 70'li yılların cazında bir kez daha istikrar evresi hâkim olur. Caz rock bazı yönleryle dönemin teknoloji hayranlığıyla örtüşmektedir. Buna karşın 80'li yılların cazında, refah içinde yaşayan, ancak bu sorgulanmayan kesintisiz ilerlemenin nereye götüreceğinin farkında olan insanların kaygılarından çok şey vardır. Burada çok genel olarak söylenen şeylerin, tek tek müzisyenlerin ve müzisyen gruplarının çok çeşitli icra tarzlarına bakıldığında daha fazla geçerlilik kazandığı görülecektir.
#SarahVaughan
____________________________
# CazStilleri (devam)
5 07 2023
Birçok büyük caz müzisyeni çaldığı stille, içinde yaşadığı zaman arasındaki ilişkiyi hissetmiştir. Dixiland'in kaygısız neşesi Birinci Dünya Savaşı'nın hemen öncesine denk düşer. Chicago stilinde 20'li yılların sarsıntısı yaşanır. Swing stili kendinde İkinci Dünya Savaşı öncesindeki güvenlik arayışını ve hayatın toptan standartlaşmasını cisimleştirirken, Marshall Stearns'ın değişiyle, gerçekte çok insani bir tutum olan Amerikan tarzı love of bigness'i, yani büyük olana düşkünlüğü yansıtır. Bebop'un içine 40'lı yılların huzursuz sinirliliği işlemiştir. Cool cazda iyi yaşayan, ama öte yandan stoklarda biriken hidrojen bombalarının farkında olan insanların boyun eğmişliği vardır.
#Dixiland video
___________________________________________
4 07 2023
Caz tarihinin akıcılığının bilincinde olmak önemlidir. Akım - stream - sözcüğünün caz eleştrisinde ve müzisyenlerce, çeşitli caz stilleri bağlamında durmadan kullanılıyor olması, şüphesiz bir tesadüf değildir: İlginçtir önce mainstream [anaakım] olarak swing için, sonra o günün cazındaki ana akımı kastetmek üzere, ya da third stream [üçüncü akım] şeklinde kullanıldı. New Orleans'tan bugüne tek bir ırmak akıyor. Kopuşlar, devrimler bile - örneğin bebop'un, daha sonra ise serbest cazın yaptığı gibi - geçmişe dönük bir bakış altında kopuş niteliği taşımaktan çıkmakta, kaçınılmaz süreçler haline gelmektedir. Akıntı bazen çağlayanlardan geçebilir, zaman zaman burgaçlar yaratabilir, hızlanabilir; ama akmaya hep devam etmekte ve aynı ırmak olarak kalmaktadır. Hiç bir stil diğerinin yerine geçmez. Her stil bir öncekini -ve önceliklerin hepsini- içinde taşır.
#NinaSimone Video
++++
_____Başlangıç________________________________________________________________________________________________________________________
Caz, daima bir azınlığın işi olageldi. 30'lu yılların swing döneminde bile, yaratıcı siyah müzisyenlerin yaptığı caz - bir iki istisna dışında - dar bir kitle tarafından kabul gördü. Ancak yine de, cazla ilgilenenler ve onu destekleyenler çoğunluğu etkilemiştir. Çünkü yüzyılımızın popüler müziğini besleyen cazdır. TV polisiyerinin müziğinden tutun, asansörlerde, otel lobilerinde ve radyo reklamlarında, filmlerde ve sosyal medyada kulağımıza çalınan; ya da çarlistondan rock'a, funk ve hip-hop'a kadar dans ederken duyduğumuz günümüzün harcıâlem müziğinde bizi saran bütün sound'lar cazdan gelmektedir (çünkü Batı müziğine vuruş -beat- cazla girmiştir).
#ArethaFranklinİşte bu nedenle, cazla derinlemesine ilgilenmek, bizi kuşatan sound'ların kalitesini yükseltmektedir. Burada kastedilen müzikal düzeydedir; bu ise bilinç düzeyi demektir; aksi takdirde müzikal düzeyden yani ruhsal, entelektuel ve insani düzeyden söz etmenin anlamı olmazdı.Günümüzde hiç bir uçak müzikal sound'lar olmaksısın havalanmadığına, hiç bir deterjan reklamı müziksiz düşünülmediğine göre, bizi kuşatan tınılar yaşam tarzımızı, yaşam kalitemizi doğrudan etkiler. Cazla ilgilenenlerin ve onu destekleyenlerin hayatımıza cazın gücünden, sıcaklığından, yoğunluğundan bir şeyler taşıması buradan gelir.
#ArethaFranklin video. YouTube...
Tam da bu nedenle bir yandan cazın farklı türleri, biçimleri ve stilleri; öte yandan bu farklılıkların doğduğu dönemler arasında doğrudan ve ayrıntılara inerek bir bağlantı mevcuttur
Eğer bize caz müziğinde -müzikal doruk noktalarının dışında- en etkileyici şeyin ne olduğunu soracak olursanız, cevabımız "stilllerindeki evrim" olurdu.Bu evrim tutarlılık, mantık, kaçınılmazlık ve bütünlük içinde cereyan etti; bilindiği gibi, bütün gerçek sanatlarda zaten böyle bir bütünsel evrim görülür.
#BillyHoliday Video
Her kim ki bu evrimin unsurlarından birini yok sayar ve tek başına geçerli ya da yanlış bir aşama olarak nitelerse, bütünü tahrip eder. Böylece kapsamlı bir evrimin birliğini bozmuş olur; oysa bu birlik olmaksızın modadan söz edilebilir, ancak stilden asla. Bunun yanı sıra, biz caz stillerinin gerçek stiller olduğunu düşünüyoruz. Avrupa konser müziğinde barok veya klasisizm, romantizm veya izlenimcilik neyse, cazın evrimi içinde stiller de aynı şeydir; yani her biri kendi zamanıyla örtüşür.
#NinaSimone
Yorumlar
Yorum Gönder